ΚΕΡΚΥΡΑ — Η Έδρα UNESCO για τις Απειλές κατά της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και των Συναφών με αυτή Δραστηριοτήτων του Ιονίου Πανεπιστημίου ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια, διεθνή επιστημονική συνεργασία και ενίσχυση των μέτρων προστασίας κατά την εκτέλεση των εκτεταμένων εργασιών αποκατάστασης και στερέωσης στην Αγία Σοφία.
Με επιστολή της, ημερομηνίας 12 Οκτωβρίου 2026, προς τον Διευθυντή του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η Έδρα διατυπώνει ανησυχίες για παρεμβάσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί σχετικά με το μνημείο, το οποίο αποτελεί τμήμα του εγγεγραμμένου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς αγαθού «Ιστορικές Περιοχές της Κωνσταντινούπολης». Ζητά από το Κέντρο να επαληθεύσει τις σχετικές πληροφορίες σε συνεργασία με τις τουρκικές αρχές, σύμφωνα με τις διαδικασίες της Σύμβασης για την Παγκόσμια Κληρονομιά.
Η παρέμβαση βασίζεται στις παραγράφους 172 και 174 των Επιχειρησιακών Κατευθυντήριων Γραμμών για την Εφαρμογή της Σύμβασης για την Παγκόσμια Κληρονομιά. Η παράγραφος 172 προβλέπει την έγκαιρη ενημέρωση της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς, μέσω της Γραμματείας, για σχεδιαζόμενες μείζονες αποκαταστάσεις ή νέες κατασκευές που ενδέχεται να επηρεάσουν την Εξαιρετική Οικουμενική Αξία ενός εγγεγραμμένου αγαθού, πριν ληφθούν αποφάσεις που θα ήταν δύσκολο να ανατραπούν. Η παράγραφος 174 προβλέπει ότι, όταν η Γραμματεία λαμβάνει πληροφορίες από πηγές πέραν του ενδιαφερόμενου συμβαλλόμενου κράτους σχετικά με σοβαρή υποβάθμιση ενός αγαθού ή μη εφαρμογή αναγκαίων διορθωτικών μέτρων, επαληθεύει, κατά το δυνατόν, την πηγή και το περιεχόμενό τους, σε διαβούλευση με το κράτος αυτό, και ζητά τις παρατηρήσεις του. Στο πλαίσιο αυτό, η Έδρα θέτει τα στοιχεία υπόψη του Κέντρου προς επαλήθευση, χωρίς να προδικάζει το αποτέλεσμα της διαδικασίας.
Η επιστολή αναφέρεται σε δημοσιεύματα για εκτεταμένες εργασίες στον κεντρικό τρούλο και στο ανατολικό ημιθόλιο, στη συντήρηση ψηφιδωτών και ορθομαρμαρώσεων, στη χρήση βαρέων μηχανημάτων στο εσωτερικό του μνημείου και στη διερεύνηση υπόγειων κατασκευών κάτω από το ιστορικό συγκρότημα. Ζητά διευκρινίσεις για τα μέτρα προστασίας του φέροντος οργανισμού, των ιστορικών δαπέδων, των αρχαιολογικών καταλοίπων και των διαδοχικών πολιτισμικών στρωμάτων του μνημείου.
Η Έδρα επισημαίνει ότι δεν έχει εντοπίσει στο δημόσια προσβάσιμο αρχείο του Κέντρου Παγκόσμιας Κληρονομιάς Μελέτες Επιπτώσεων στην Κληρονομιά, πλήρη τεχνική τεκμηρίωση ή τεχνική αξιολόγηση του ICOMOS για το τρέχον πρόγραμμα αποκατάστασης. Η διαπίστωση αυτή τίθεται προς επαλήθευση και δεν συνιστά συμπέρασμα ότι η σχετική τεκμηρίωση δεν υφίσταται.
Τα βασικά αιτήματα της Έδρας περιλαμβάνουν:
-
Την άμεση υποβολή πλήρους τεχνικής τεκμηρίωσης και Μελετών Επιπτώσεων στην Κληρονομιά για τις εργασίες αποκατάστασης και στερέωσης, καθώς και αναλυτικών στοιχείων για τις υπόγειες παρεμβάσεις και τις προβλεπόμενες χρήσεις των κατασκευών.
-
Την ανοικτή πρόσβαση ειδικών και ερευνητών στα επιστημονικά δεδομένα και στην ψηφιακή τεκμηρίωση που έχει συγκεντρωθεί για το μνημείο.
-
Την εφαρμογή των συστάσεων που προέκυψαν από τις επισκέψεις και τις αποστολές παρακολούθησης της UNESCO και του ICOMOS το 2020, το 2021 και το 2024.
-
Τη συγκρότηση διεθνούς διεπιστημονικής επιστημονικής επιτροπής, με διεύρυνση της υφιστάμενης εθνικής επιτροπής και συμμετοχή ειδικών με αποδεδειγμένη εμπειρία στα βυζαντινά μνημεία.
-
Την εξέταση, από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς, της εγγραφής των Ιστορικών Περιοχών της Κωνσταντινούπολης στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς σε Κίνδυνο.
Η προτεινόμενη διεθνής επιτροπή θα συνέβαλλε στην αξιολόγηση των παρεμβάσεων, συνδυάζοντας τις απαιτήσεις στατικής ασφάλειας με την προστασία της Εξαιρετικής Οικουμενικής Αξίας της Αγίας Σοφίας, δηλαδή της πολιτιστικής σημασίας που θεμελιώνει την αναγνώρισή της ως μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Η επιστολή υποστηρίζει επίσης τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων εκπροσώπων των κοινοτήτων και των θρησκευτικών παραδόσεων για τις οποίες το μνημείο έχει ιδιαίτερη σημασία.
Πέρα από τις τρέχουσες εργασίες, η Έδρα θέτει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον οι ρυθμίσεις διαχείρισης μετά τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας σε τεμένη διασφαλίζουν επαρκώς την πολυστρωματική πολιτιστική τους κληρονομιά και την πρόσβαση του κοινού. Ζητά οι προβληματισμοί αυτοί να εξεταστούν στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτιστικής και διαπολιτισμικής αποστολής της UNESCO.
Την επιστολή υπογράφει ο Καθηγητής Σταύρος Κατσιος, κάτοχος της Έδρας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Γεωπολιτισμικών Αναλύσεων του Ιονίου Πανεπιστημίου.
Η Έδρα ενεργεί υπό την ακαδημαϊκή και ερευνητική της ιδιότητα και δεν εκπροσωπεί κανένα συμβαλλόμενο κράτος. Η παρέμβασή της αποσκοπεί στον εποικοδομητικό διάλογο, στην ανεξάρτητη επαλήθευση των πληροφοριών και στην επιστημονική συνεργασία για τη μακροπρόθεσμη προστασία της Αγίας Σοφίας και των Ιστορικών Περιοχών της Κωνσταντινούπολης.
____________
